در حوزه به همان نسبت كه فراگيرى ارزش‌هاى اخلاقى - نوشتارى و گفتارى - اهميت دارد ؛ به مراتب بالاتر ، معاشرت با صالحان - و انسان‌هاى متخلق كه رفتار و حضورشان و مجلس درس و بحثشان جنبه سازندگى دارد - اهميت دارد ، بدين جهت است كه بعضى از بزرگان حوزه اظهار مىدارند كه در درس اخلاق رسمى شركت نكرده‌اند ولى از انسان‌هايى وارسته و شايسته درس عملى مىگرفته‌اند . آموزش‌هاى اخلاقى ( گفتارى ) همان گونه كه يك نوشته و يا كتاب اخلاقى براى طالب علوم دينى با ارزش و مورد توجه است ؛ و به همان گونه كه اسوه‌هاى اخلاقى در حوزه ، براى حوزويان سودمند و الهامبخش هستند ؛ به مراتب فزونتر از آن ، آموزش‌هايى است كه به عنوان « درس اخلاق » در حوزه ، مرسوم و معمول است ، مقصود از « درس‌هاى اخلاق » نشست‌هايى است كه در آن ، استادى فرزانه و وارسته ، بركرسى وعظ و نصيحت قرار گرفته و طلاب ، همچون پروانگان ، به دور شمع وجودش گرد آمده و از انفاس قدسيه‌اش سود مىجويند ؛ كه بيشترين بهره‌هاى معنوى در حوزه‌هاى علوم اسلامى از همين جلسات و حلقه‌هاى « موعظه » اى نشأت مىگرفته است . اين شيوه آموزشى تربيتى در حوزه ، نشأت گرفته از تعليمات قرآن كريم و سيره خاتم المرسلين و ائمه دين ، « صلوات‌الله عليهم اجمعين » ، است . حوزه نجف و علم اخلاق نجف اشرف ، شهرى است كه قرن‌ها مركز علوم دينى و فقه شيعى بوده است . بنيانگذار اين حوزه هزار ساله ، شيخ الطائفة محمدبن حسن طوسى ( ره ) است . چنان كه از سيره عملى شيخ طوسى ( ره ) پيداست كه در كنار تدريس فقه و اصول به تدريس عقايد و اخلاق نيز ، مىپرداخته است و كتاب « امالى » وى كه بعنوان مجالس ، نيز ناميده مىشود ، مؤيد اين معنى است كه تنها همت ايشان ، گسترش فقه و اصول نبوده ، بلكه به بُعد پرورشى طلاب و حوزويان نيز ، بهاء مىداده است در تاريخ حوزه نجف هر چه به زمان اخير نزديكتر مىشويم ، شكوفائى و گستردگى « درس‌هاى اخلاق » را بيشتر مىيابيم . چنان كه مىخوانيم : عالم فرزانه شيخ انصارى ( ره ) در ( درس اخلاق ) عارف وارسته سيدعلى شوشترى - كه در فقه و اصول از شاگردان شيخ بود - شركت مىكرد . و به پند و